Święto Matki Boskiej Zielnej to polska ludowa nazwa kościelnej uroczystości Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Obrzęd chrześcijański mocno połączył się w Polsce z dawnymi zwyczajami związanymi z latem, zbiorami, ziołami i płodnością ziemi. Nazwa pochodzi od zwyczaju przynoszenia do kościoła bukietów z ziół, kwiatów, zbóż i owoców, które podczas mszy są święcone.
Zwyczaj wiąże się z dawną tradycją chrześcijańską mówiącą, że po otwarciu grobu Maryi zamiast jej ciała znaleziono kwiaty i wonne zioła. Choć zwyczaj błogosławienia ziół ma korzenie chrześcijańskie, to jednak ma też związki ze starszymi europejskimi zwyczajami dotyczącymi zbiorów, roślin leczniczych i ochrony gospodarstwa. Dlatego nie mówimy o prostym „przejęciu pogańskiego święta”, a raczej o przenikaniu się tradycji. Jednocześnie było to też święto dziękczynne za plony, ponieważ przypada pod koniec żniw. Święcono więc nie tylko rośliny lecznicze, ale również kłosy zbóż.
Bukiet był miniaturą gospodarstwa i otaczającej go przyrody. Zbierano to, co w połowie sierpnia rosło na polach, miedzach, łąkach i w ogrodach. W niektórych regionach liczba roślin miała znaczenie symboliczne – przygotowywano bukiety z 7, 9, 15, a nawet do 77 gatunków. Cyfra siedem w Starym Testamencie była uznawana za symbol doskonałości, ważne, by ilość roślin była nieparzysta.
Jakie zioła powinny znaleźć się w bukiecie? To: melisa, rumianek, mięta, rozmaryn, lubczyk, nasturcja i bazylia. Oprócz nich, równie często pojawiały się bylica, macierzanka, piołun, chaber, kopytnik, krwawnik, len, rozmaryn, konopie, makówki, ale też owoce i warzywa, jak marchew, jabłka, gałązki leszczyny z orzechami, jarzębina, gałązki wiśni lub gruszy.
Bukietu nie traktowano jako zwykłej dekoracji. Po powrocie z kościoła suszono go i przechowywano zazwyczaj za świętym obrazem lub w innym ważnym miejscu w domu. Przypisywano mu właściwości ochronne. Poszczególne zioła wykorzystywano później w medycynie ludowej. Okadzano nimi chorych ludzi lub zwierzęta, a podczas burzy niekiedy palono fragment bukietu, wierząc, że chroni dom przed piorunami. Zioła dodawano też zwierzętom do paszy, Resztki poświęconych roślin zazwyczaj palono, zamiast wyrzucać.
Matka Boska Zielna jest świetnym przykładem tego, jak religia, dawne zielarstwo i rytm życia rolniczego połączyły się w jeden zwyczaj.
W innych krajach europejskich 15 sierpnia to także święto maryjne, które jest ściśle związane z rolnictwem. W Niemczech, a szczególnie w Bawarii i Nadrenii, to święto Maryi Kwietnej. W tamtejszym bukiecie możemy znaleźć dziurawiec, dziewannę, koper, kozłek, lawendę, oset, przywrotnik oraz szałwię.
Obecnie bukiety na Matki Boskiej Zielnej często są dużo skromniejsze, choć w niektórych regionach Polski nadal są przygotowane duże wiązanki. Tradycyjnie najważniejszymi ich składnikami są zioła lecznicze i kwiaty. Można wykorzystać np. nawłocie, rudbekie, słoneczniki, hortensje, kosmosy, kolorowe mieczyki i cynie. Dodajemy kilka kłosów zbóż lub kwiatostany ozdobnej trawy.
